Gen Z is een generatie die opgroeit onder de heersende klimaatopwarming. Deze jongeren kunnen een cruciale rol spelen in onder meer de transitie naar duurzame plantaardige eetpatronen. Hoewel aanpassingen in het voedingspatroon die zowel op gezondheid als duurzaamheid focussen impact kunnen hebben, is de kennis daarvan beperkt. Daarom hebben professor Tom Deliens en PhD Maxine Vanhove van de VUB onlangs een onderzoek naar Gen Z en de shift naar plantaardig voedsel opgestart.
Tom en Maxine zijn beiden verbonden aan de vakgroep Bewegings- en Sportwetenschappen van de VUB en zijn onderzoekers binnen de onderzoeksgroep MOVE: 'Movement andNutrition for Health and Performance’.
Wat willen jullie precies onderzoeken?
Maxine: “We willen weten hoe we 14 tot 18-jarigen kunnen stimuleren richting meer plantaardige voedingspatronen. Daarvoor gaan we natuurlijk eerst kijken hoe hun eetgedrag tot hiertoe is en welke factoren een invloed hebben op hun keuzes. Vervolgens willen we danin co-creatie mogelijke aanpassingen in het voedingspatroon ontwikkelen en kijken hoe die interventies werken. Dat betekent dat ze zelf zo’n interventie mee ontwikkelen zodat we beter kunnen inspelen op hun behoeften.”
Waarom onderzoek je dat? Is er een bepaalde ongerustheid over die generatie?
Maxine: “Zij zijn de consumenten van morgen en daarom vormen ze een heel belangrijke doelgroep om meer duurzaam en gezond eetgedrag te promoten. Plant-based voedingskeuzes zijn goed voor zowel de gezondheid als voor de planeet. Op jonge leeftijd kunnen eetpatronen gemakkelijker veranderen. Onze doelgroep zit vooral nu in de fase dat ze normen en waarden creëren en hun identiteit gaan vormen. Als we daar nu op inspelen kunnen we dat nog een beetje sturen aan de hand van interventies. Daarom willen we ook de ouders en de scholen erbij betrekken. Want die hebben natuurlijk voor een groot deel van hun leven invloed op hun eetgedrag.”
“Op jonge leeftijd kunnen eetpatronen gemakkelijker veranderen”
Is Gen Z klimaatbewuster dan voorgaande generaties? En zie je dat aan hun eetgewoonten?
Maxine: “Dat is heel moeilijk om nu al op te antwoorden. We hebben nu de eerste fase van het onderzoek afgerond en we zijn nu de vragenlijsten aan het samenstellen. We weten al dat de generatie van nu zich heel bewust is van de klimaatverandering en van de ernst daarvan. Dat bewustzijn betekent niet per se dat er nu al een gedragsverandering zou zijn. We weten uit ander onderzoek dat ze vooral voedingsmiddelen kiezen die ze lekker vinden.”
Tom: “Uit ons vorige onderzoek bleek ook dat die jongeren meer geneigd zijn om plantaardig te eten ten opzichte van de oudere bevolking. Of dat dan te maken heeft met het milieu ansich, weten we niet zeker. Maar we zien wel dat Gen Z iets vatbaarder is om de shift te maken naar plant-based.”
Gen Z doet waarschijnlijk zelf nog niet al te veel boodschappen en kookt wellicht niet of amper. Dan heeft het gedrag van hun ouders toch veel invloed?
Tom: “Dat is ook het opzet van het onderzoek. Net daarom willen we aan co-creatie doen, we willen alle mogelijke stakeholders betrekken, zoals ouders, schooldirecties en leraren, bij het ontwikkelen van zulke interventiestrategieën. Allemaal mensen die het leven doorkruisen van die adolescenten. Het zou kunnen dat uit die co-creatiesessies naar voren komt dat we de thuissetting moeten meenemen in heel dit verhaal. Want het is vaak op die leeftijd niet de adolescent die bepaalt wat er op het bord ligt, maar wel de ouders.”
Maxine Vanhove
Jullie hebben nog geen resultaten. Is er wel een vermoeden over wat de grootste drempel is om meer plantaardig te eten?
Maxine: “Ik denk niet dat er één grote drempel is, omdat het voedingsgedrag beïnvloed wordtdoor verschillende factoren, waaronder omgevingsfactoren, sociale factoren en individuele factoren. Het is belangrijk dat we op zoveel mogelijk van die factoren inspelen om een verandering in het gedrag te verkrijgen.”
Wat bedoelen jullie met meer plantaardig eten? Is dat minder vlees of vaker vegetarisch eten of een ander voedingspatroon?
Maxine: “Het doel is niet om adolescenten ineens helemaal vegetarisch of veganistisch te doen eten. Het is eerder dat we meer plantaardig eetgedrag willen stimuleren. Waarbij we ons aansluiten bij de definitie van de EAT-Lancet Commissie, een internationale groep van wetenschappers die onderzoekt hoe we een groeiende wereldbevolking gezond kunnen voeden zonder de aarde te overbelasten. Daarbij is het de bedoeling om een verschuiving te creëren naar meer plant-based voedingspatronen. Dus bijvoorbeeld meer fruit en groenten, zoals peulvruchten, en minder rood vlees.”
Tom: “Bij eerder onderzoek deden we een trendanalyse tussen 2010 en 2020. We brachten in kaart hoe voedingspatronen evolueerden. Onze verwachting was dat het vegetarisch en veganistisch voedingspatroon ook mee evolueerden. In de zin van een stijgend aandeel bijonze bevolking. Blijkt dat het niet zo is. Het blijft ongewijzigd; nog geen 5% als we die tweepatronen samentellen. Maar als we wat dieper in de data kijken, dan zien we dat het flexitariërsvoedingspatroon is opgeschoven. Dus het aandeel omnivoren is een stukje verlaagd, door de uitbreiding van die flexitariërs. Mensen zijn meer geneigd om een matige verschuiving te doen in hun eetpatroon dan een extreme. Het is iets wat we in dit project bewust meenemen: we willen mensen meer plantaardig laten eten, zonder hen een strikt vegetarisch of veganistisch voedingspatroon op te dringen.”
“Het doel is niet om adolescenten ineens helemaal vegetarisch of veganistisch te doen eten”
Vaak wordt een onderzoek gebruikt om beleidsmensen te beïnvloeden. Waar ligt jullie focus?
Maxine: “Die ligt in dit verhaal vooral op de adolescenten en ouders. Het beleid is heel moeilijk om te beïnvloeden. Ons doel is echt om op de scholen en in de thuis- en vrije tijdscontext, interventies te ontwikkelen die hopelijk kunnen dienen om bepaalde keuzes meer te stimuleren.”
Hoe ga je de scholen benaderen?
Maxine: “We streven naar een representatieve steekproef bij een twintigtal scholen in heel Vlaanderen. We hebben daarbij de urbanisatiegraad onderverdeeld in drie categorieën: plattelandsscholen, stedelijke scholen en een categorie tussen die twee. Daarnaast houden we ook rekening met de onderwijsvorm, waarbij we een onderscheid maken tussen ASO, BSO en TSO. Die keuze is belangrijk omdat we een zo breed mogelijk beeld willen krijgen van het voedingspatroon van Gen Z, en daarbij ook adolescenten met een lagere socio-economische status willen bereiken. Uit eerder onderzoek blijkt namelijk dat leerlingen in het BSO gemiddeld vaker een lagere socio-economische status hebben en dat deze groep in onderzoek niet altijd voldoende vertegenwoordigd wordt.”
Hoeveel tijd trek je voor het onderzoek uit?
Maxine: “Vier jaar. De eerste drie maanden gaan we data verzamelen door vragenlijsten af te nemen en interviews doen bij de schoolbesturen en de ouders. We moeten voldoende tijd hebben om al die interviews eerst te analyseren voordat we verder gaan met de co-creatiefase.”
Waar moet Maxine het meest voor opletten, Tom?
Tom: “In ons vorige onderzoek, dat we net aan het afronden zijn, hebben we ook interventies ontwikkeld op hoger onderwijsniveau. Daaruit bleek het zeer moeilijk te zijn om mensen hun eetpatroon te gaan shiften. Dus ik denk dat we op sommige momenten met een andere – mogelijks eerder systemische – lens naar dingen moeten kijken om bij deze doelgroep een groter effect te zien dan dat we bij de andere doelgroep zagen.”
Hebben jullie voldoende mechanismen ingebouwd om te controleren of dingen veranderen? Ga je met andere woorden regelmatig terug naar de bevraagden?
Tom: “Nee, dat doen we niet. We starten eerst met een cross-sectionele analyse om te kijken wat de motivatoren en de barrières zijn om plantaardig te eten. Het is niet de bedoeling om hen op te volgen in de tijd en te kijken wat de natuurlijke veranderingen zijn. Vandaar dat er een interventiestudie aan gekoppeld is. We willen echt zien of de interventiestrategie die wij gaan ontwikkelen werkt. In die zin zal er wel een voor- en een nameting zijn om te kijken of het patroon effectief veranderd is. Maar dat zal pas in de laatste fase van het project zijn.”
Hoe plantaardig eten jullie zelf?
Maxine: “Ik probeer drie keer per week geen vlees of vis te eten. Ik heb daar sowieso niet altijd zin in. Sinds ik aan het vorige project rond gezonder en duurzamer eetgedragmeewerkte, ben ik veel meer op mijn eetgedrag beginnen letten.”
Tom: “Ik ben een omnivoor, ik eet graag vlees. Ik start altijd met die disclaimer als ik mijn voedingslessen geef. Wat ik wel probeer, is op de hoeveelheden te letten. Waar ik vroeger bij manier van spreken in de winkel 300 gram vlees kocht, koop ik nu 150 gram. Het is mij nog niet gelukt om echt over te schakelen naar een volledig plantaardig dieet. Ik denk dat dat ook nooit zal lukken. Het is ook moeilijk om op bevolkingsniveau naar een extremer voedingspatroon te gaan. Dat is volgens mij ook niet nodig. Maar als we allemaal een klein beetje bewuster zijn en allemaal kleine aanpassingen doen, dan denk ik dat we al een heel eind komen.”
Wordt de VUB de beste veggie campus van België?
De strijd om de titel van Beste Veggie Campus van België is volop aan de gang! Tijdens de Campus V Cup nemen 15 campussen het tegen elkaar op om plantaardig eten in de kijker te zetten. Ook de VUB doet mee, met verrassende gerechten, proeverijen, workshops en leuke prijzen. Op 18 november komt een professionele jury onze resto beoordelen. En ook jij kan de VUB naar de overwinning helpen door je stem uit te brengen.
De Campus V Cup is een initiatief van ProVeg België en loopt nog tot en met 30 november.